Ymunodd Cyngor Blaenau Gwent, Groundwork Cymru ac Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gwent â gwirfoddolwyr lleol ar gyfer prosiect glanhau’r afon a bioamrywiaeth llwyddiannus ym Mhyllau Bedwellte, Tredegar.
Daeth y diwrnod â swyddogion Groundwork Cymru, Swyddog Ansawdd Amgylcheddol Lleol y Cyngor a 10 gwirfoddolwr ynghyd, pob un wedi ymrwymo i wella eu hamgylchedd lleol a helpu i warchod un o fannau naturiol gwerthfawr y fwrdeistref.
Mae'r Cyngor yn gweithio gyda chymunedau drwy Y Fargen Blaenau Gwent, perthynas newydd lle rydym yn cydweithio i adeiladu rhywbeth gwell, mwy gwydn a thecach, a lle mae rôl gwirfoddolwyr yn cael ei gwerthfawrogi a'i chefnogi.
Buont yn cydweithio i glirio'r afon o sbwriel, teiars a rhannau ceir rhydlyd a oedd wedi halogi'r dŵr.
Gwyliwch y fideo yma.
Darparwyd canllawiau i wirfoddolwyr a'u paratoi â hetiau haul, eli haul, casglwyr sbwriel, menig, bagiau ac esgidiau cerdded; fe wnaethant rannu'n grwpiau i gynnal gweithgareddau casglu sbwriel neu gymryd rhan mewn samplu afonydd ac arolygon bioamrywiaeth.
Fe wnaethon nhw hefyd roi cynnig ar y Jac y Neidiwr – mynd i’r afael â’r planhigyn anfrodorol ymledol hwn.
Mae’r prosiect yn rhan o Raglen Afonydd Iach ehangach Groundwork Cymru, sy’n anelu at wella iechyd afonydd, gwella bioamrywiaeth ac ymgysylltu cymunedau wrth warchod dyfrffyrdd lleol.
Dywedodd y Cynghorydd Tommy Smith, Aelod Cabinet dros Gymdogaethau a’r Amgylchedd:
“Mae hwn yn enghraifft wych o weithio mewn partneriaeth, a thrwy Y Fargen Bargen Blaenau Gwent rydym yn gweithio’n wahanol gyda’n cymunedau i fynd i’r afael â materion a heriau lleol. Diolch i bawb a gymerodd ran – rydych chi wedi helpu i wneud gwahaniaeth gwirioneddol.”
Dywedodd Jack Harrison, Swyddog Afonydd Iach yn Groundwork Cymru:
"Bwriad ein rhaglen ehangach yw gwella iechyd afonydd, ond o ran ein gwaith heddiw rydym yn canolbwyntio ar dri maes allweddol. Rydym yn cael gwared ar y rhywogaeth ymledol Jac y Neidiwr o'r darn hwn o’r afon, yn clirio gwastraff o wely'r afon a'r ardal gyfagos, ac yn arolygu amrywiaeth o infertebratau, pryfed a chwilod i sefydlu'r fioamrywiaeth sydd yno.
"Mae gan y ffromlys effeithiau negyddol ar fioamrywiaeth oherwydd ei fod yn tyfu'n gyflym ac yn cyrraedd uchder sy'n caniatáu iddo drechu llawer o rywogaethau planhigion brodorol. Ychydig iawn y mae'n ei gyfrannu at yr ecosystem ehangach gan mai ychydig iawn o anifeiliaid sy'n bwydo arno, sy'n golygu ei fod yn darparu ffynonellau bwyd cyfyngedig ar gyfer bywyd gwyllt lleol.
"Mae gan y planhigyn wreiddiau bas hefyd ac mae'n marw bob gaeaf. Lle mae wedi dadleoli llystyfiant brodorol, gall glannau afonydd gael eu gadael yn agored ac yn fregus i erydiad, a all gyfrannu at fwy o berygl llifogydd i lawr yr afon. Drwy gael gwared ar y ffromlys, rydym yn helpu i amddiffyn ecosystemau lleol, adfer cynefinoedd brodorol ac o bosibl helpu i warchod cartrefi pobl rhag risgiau llifogydd yn y dyfodol." "Ochr yn ochr â hyn, fe wnaethon ni gael gwared ar wastraff o'r afon a'r amgylchedd cyfagos. Gall rhai o'r eitemau a geir ar y safle, gan gynnwys teiars wedi'u taflu, ryddhau microblastigau a llygryddion i'r amgylchedd, a all effeithio'n negyddol ar bysgod, pryfed a bywyd gwyllt arall. Drwy gael gwared ar y peryglon hyn, rydym yn helpu i greu amgylchedd afonydd iachach."
Bu Groundwork Cymru yn gweithio'n agos gyda'r Cyngor i nodi'r safle a chydlynu'r digwyddiad, gyda'r Cyngor hefyd yn darparu cymorth ar gyfer casglu, cludo a gwaredu gwastraff a dynnwyd yn ystod y glanhau.
Ymhlith y rhai a gymerodd ran roedd y trigolion lleol Diane a Mike Turner, a ddaeth yn hyrwyddwyr sbwriel y Cyngor y llynedd.
Dywedodd Diane:
"Dyma'r tro cyntaf i ni wirfoddoli gyda Groundwork Cymru. Daeth Mike a minnau'n bencampwyr sbwriel yr haf diwethaf ar ôl gweld pobl eraill yn cymryd rhan a phenderfynu yr hoffem ni wneud ein rhan hefyd. Heddiw mae Mike yn helpu gyda samplu'r afon, tra byddaf fi'n helpu i lanhau glan yr afon gyfagos."
Dywedodd Kathryn Learwood, hyrwyddwr sbwriel:
"Rwy'n cymryd rhan yn rheolaidd mewn casgliadau sbwriel yn yr ardal hon ac yn rhedeg grŵp Facebook o'r enw Keeping Tredegar Tidy, lle mae hyrwyddwyr sbwriel lleol yn dod at ei gilydd i helpu i ofalu am ein cymuned.
"Mae hon yn ardal o harddwch naturiol syfrdanol, anhygoel, ond yn anffodus gall ddod yn llawn sbwriel, yn enwedig yn ystod misoedd yr haf. Mae gwastraff o bicnic a barbeciws yn aml yn cael ei adael ar ôl, tra bod llifogydd y gaeaf yn golchi sbwriel i lawr yr afon o'r dref.
"Rydym yn dod o hyd i bopeth o rannau ceir a theganau plant i wastraff cartref. Mae cadw'r ardal hon yn lân yn bwysig iawn i mi oherwydd dyma le rwy'n byw ac yn cerdded fy nghŵn. Mae'n lle hardd, yn gyfoethog o ran natur, ac mae'n haeddu cael ei warchod."
Dywedodd Cathy Johnson, gwirfoddolwr:
“Gwirfoddolais oherwydd fy mod eisiau helpu i gadw’r amgylchedd yn lân. Rwy’n mwynhau bod yn yr awyr agored yn yr awyr iach, ac mae yna ymdeimlad gwirioneddol o gyflawniad wrth wneud gwahaniaeth gweladwy i’r ardal leol.”
Dywedodd John Mewett, Swyddog Ansawdd Amgylcheddol Lleol:
"Fel Cyngor, mae gennym y cyfleusterau i gasglu a gwaredu'r gwastraff a symudir o'r safle a darparu offer, felly roeddem yn falch o gydweithio i drefnu'r diwrnod.
Mae'n wych gweithio ochr yn ochr â Groundwork Cymru, hyrwyddwyr sbwriel lleol, grwpiau cymunedol a gwirfoddolwyr i gael gwared ar deiars, metel sgrap a gwastraff arall o'r afon, gan helpu i warchod a gwella'r amgylchedd lleol pwysig hwn.
Mae gweithio mewn partneriaeth fel hyn yn ffordd wych o ddod â sefydliadau a thrigolion ynghyd sy'n rhannu nod cyffredin o ofalu am ein mannau naturiol ac yn rhan o Y Fargen Blaenau Gwent. Mae hyn yn rhan o ymdrech barhaus i wella'r ardal, ac rydym eisoes yn archwilio cyfleoedd i gynnwys ysgolion lleol mewn gweithgareddau yn y dyfodol ar y safle.
"Roedd yn ddiwrnod llwyddiannus iawn. Hoffwn ddiolch i bawb a roddodd o'u hamser i gymryd rhan. Mae eu gwaith caled a'u hymrwymiad wedi gwneud gwahaniaeth gwirioneddol ac wedi dangos faint mae ein cymuned yn poeni am ddiogelu a gwella'r amgylchedd lleol."
Mae'r prosiect yn tynnu sylw at yr effaith gadarnhaol y gall gweithio mewn partneriaeth, a gweithredu cymunedol ei chael ar gadwraeth amgylcheddol, bioamrywiaeth a gwydnwch hinsawdd. Drwy gyfuno cael gwared ar sbwriel, rheoli rhywogaethau ymledol a monitro bywyd gwyllt, mae'r fenter yn helpu i greu dyfrffyrdd iachach a chymunedau gwyrddach ar draws Blaenau Gwent.
Diolch i bawb a roddodd o'u hamser i gefnogi'r prosiect a helpu i ddiogelu'r amgylchedd lleol ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.