Heddiw, cymeradwyodd Pwyllgor Cabinet Blaenau Gwent gais am gyllid o £20 miliwn i Gronfa Balchder Bro Llywodraeth y DU.
Ym mis Medi 2025, cyhoeddodd Llywodraeth y DU raglen Balchder Bro gyda hyd at £20 miliwn wedi'i fuddsoddi dros gyfnod o 10 mlynedd i gefnogi'r cymunedau hynny a nodwyd fel y rhai mwyaf mewn angen.
I dderbyn cyllid, dylai'r gymuned fodloni'r meini prawf canlynol:
- Bod yn ardal sengl o fewn ffin yr awdurdod lleol
- Peidio â bod wedi'i lleoli o fewn etholaeth seneddol y DU sydd eisoes wedi derbyn cyllid Balchder Bro Cyfnod 1
- Cynnwys, yn gyffredinol, rhwng 5,000 a 15,000 o drigolion
- Cael ei chefnogi gan dystiolaeth glir i nodi angen, gan dynnu ar Fynegai Amddifadedd Lluosog Cymru (MALlC) fel y brif ffynhonnell ddata
Yr wythnos diwethaf, trafododd cynghorwyr ar bwyllgor craffu pob aelod y cais am gyllid Balchder Bro ac argymhellwyd rhestru tri opsiwn dewisol ar gyfer cyllid fel a ganlyn:
- Opsiwn 1 (Rhestr 1): Ardal Fwrdeistref Sirol gyfan
- Opsiwn 2 (Rhestr 2): Ardal Blaenau'r Cymoedd
- Opsiwn 3 (Rhestr 3): Dyffryn Sirhywi
Dywedodd Christina Harrhy, Cyfarwyddwr Economi a Lleoedd y Cyngor:
"Yr wythnos diwethaf, argymhellodd y pwyllgor craffu drefn rhestredig o geisiadau cyllido i'w cyflwyno i'r Cabinet, ac roedd Aelodau'r Cabinet wedi cynnig eu cefnogaeth anffurfiol i'r argymhellion hyn.
"Fodd bynnag, yn dilyn trafodaethau manwl dilynol gyda Llywodraeth y DU, cyfathrebwyd ar lafar ac yn ysgrifenedig nad oedd Opsiynau 1 a 2 yn bodloni'r meini prawf ariannu ac felly y byddent yn cael eu gwrthod pe baent yn cael eu cyflwyno'n ffurfiol. Yn dilyn ymgysylltu pellach â Llywodraeth y DU, cadarnhawyd mai dim ond Opsiwn 3 sy'n gymwys ac sydd â'r siawns orau o sicrhau cymeradwyaeth."
Dywedodd Arweinydd Cyngor Blaenau Gwent, y Cynghorydd Steven Thomas:
"Mae'r rhaglen Balchder Bro hon wedi'i hariannu'n llawn drwy Lywodraeth y DU, ac mae'r cyllid yn un elfen o becyn ehangach o gyllid grant adfywio y DU a Llywodraeth Cymru a fydd yn ein helpu i ledaenu gweithgaredd adfywio ar draws y fwrdeistref sirol, gan gynnwys ein rhaglenni ariannu Trawsnewid Trefi a Ffyniant Gyffredin.
"O ystyried y diweddariad a ddarparwyd i'r Cabinet, mae'r Cabinet heddiw wedi cytuno bod Opsiwn 3 ar gyfer Dyffryn Sirhywi yn cael ei gyflwyno'n ffurfiol fel ardal ddewisol y Cyngor ar gyfer buddsoddi, neu rydym mewn perygl o golli'r buddsoddiad yn y fwrdeistref yn gyfan gwbl. Rhoddwyd ffenestr fach iawn a dyddiad cau byr i'r Cyngor gyflwyno opsiynau, a gwnaed hynny hyd yn oed yn dynnach gan yr angen i aros am Fynegai Amddifadedd Lluosog Cymru 2025 wedi'i ddiweddaru, nad oedd wedi'i gyhoeddi tan 29 Tachwedd, cyn y gellid gwneud dewisiadau gwybodus. Yn y pen draw, mae paramedrau'r rhaglen - gan gynnwys sut mae ardaloedd cymwys yn cael eu diffinio - yn cael eu gosod yn genedlaethol ac nid ydynt o fewn rheolaeth y Cyngor.
Cododd yr aelodau, yn wleidyddol ac yn gyson, nad yw amddifadedd ym Mlaenau Gwent wedi'i gyfyngu i un lle ond ei fod yn bodoli, i wahanol raddau, ar draws ein holl gymunedau; er bod y pwynt hwnnw wedi'i wneud yn glir, mae'r Llywodraeth wedi dewis cymhwyso'r rhaglen yn llym yn unol â'i reolau a'i feini prawf ei hun, sydd wedi bod yn siomedig i lawer o Aelodau lleol o ystyried pa mor real a chyffredin yw'r angen a pha mor anghyfforddus yw hi i neilltuo dim ond un rhan o'r fwrdeistref.
Rydym nawr yn cyflwyno'r achos cryfaf posibl dros Flaenau Gwent o fewn y fframwaith a roddwyd inni.”
Os bydd Llywodraeth y DU yn cymeradwyo'r cais am gyllid, penodir Bwrdd Balchder Bro, yn cynnwys cynrychiolwyr lleol, i oruchwylio cyflawni'r rhaglen. Mae'r Bwrdd yn cynnwys trigolion lleol, busnesau a grwpiau cymunedol. Bydd y Cyngor yn cefnogi'r Bwrdd ac yn goruchwylio'r penderfyniadau sy'n cael eu gwneud i sicrhau eu bod yn bodloni gofynion Llywodraeth y DU.
Ychwanegodd Christina Harrhy:
"Bydd y cyllid diweddaraf hwn hefyd yn cefnogi Strategaeth Cynllun Twf datblygol y Cyngor, y cynllun corfforaethol, ac mae'n cyd-fynd â Bargen Blaenau Gwent a fydd yn gweld y cyngor yn gweithio'n wahanol o fewn cymunedau. Bydd y Cynllun Twf datblygol yn darparu dull strategol o sicrhau ffyniant economaidd i'r fwrdeistref sy'n gwneud y mwyaf o gyllid grant y llywodraeth ynghyd â buddsoddiad y sector preifat dros y tymor canolig i hir."