Mae cynghorwyr wedi croesawu yn unfrydol set o egwyddorion i arwain Bargen newydd Blaenau Gwent, a ddatblygwyd gan bobl leol fel rhan o Gynulliad Dinasyddion.
Mae'r Fargen yn ffordd newydd o weithio rhwng y Cyngor, cymunedau a sefydliadau partner, i sicrhau bod pobl leol yn fwy cysylltiedig â llunio lle maent yn byw, ac yn ymwneud â helpu i adeiladu bwrdeistref sirol decach, iachach a mwy gwydn, gwella lles, a lleihau anghydraddoldebau.
Cyfarfu'r Cynulliad Dinasyddion, sy'n cynnwys trigolion a ddewiswyd ar hap, dros dridiau i gasglu barn, profiadau a blaenoriaethau cymunedau lleol. Recriwtiwyd y Cynulliad yn annibynnol trwy Sortition Foundation i sicrhau trawsdoriad cynrychioliadol o'r fwrdeistref, gan adlewyrchu gwahanol oedrannau, cefndiroedd, profiadau a chymunedau.
Arweiniodd hyn at saith egwyddor y cytunwyd arnynt a fydd yn cefnogi'r Cyngor i ddatblygu ffyrdd newydd o weithio gyda'n cymunedau wedi'u hadeiladu ar ymddiriedaeth, cyfrifoldeb a rennir a gweithredu ar y cyd.
Cyflwynwyd barn pobl a gymerodd ran mewn ymarfer ymgysylltu eang ar Fargen Blaenau Gwent i gynghorwyr yng nghyfarfod y Cyngor Llawn heddiw (Dydd Iau, 5ed o Fawrth 2026).
Dyma'r 7 Egwyddor:
- Mwy o Ymglymiad Cyhoeddus mewn Llunio Lleoedd – cynnwys trigolion yn gynnar, yn barhaus ac yn ystyrlon.
- Meithrin Gwirfoddoli ac Arweinyddiaeth Gymunedol – cefnogi pobl i gymryd rhan a chyfrannu.
- Hybiau Cymunedol – creu pwyntiau ffocal croesawgar ar gyfer cysylltu a gwybodaeth.
- Grym a Rennir trwy Ymdrech ar y Cyd – cryfhau cydweithrediad rhwng y Cyngor a chymunedau.
- Balchder a Photensial ar gyfer y Dyfodol – dathlu cyflawniadau a chefnogi pobl i ffynnu.
- Ail-greu Canol Trefi Ffyniannus – adfywio canol trefi fel lleoedd cymunedol llewyrchus.
- Dysgu a Gwrando – cydnabod bod gwelliant yn barhaus ac yn cael ei adeiladu trwy gydweithio.
Mae Bargen Blaenau Gwent hefyd yn cael ei hadeiladu o amgylch pum cenhadaeth allweddol y Cyngor, sydd wedi'u cynllunio i gyflawni newid gwirioneddol fel rhan o gynllun hirdymor i leihau anghydraddoldeb yn y fwrdeistref sirol. Bydd blaenoriaethau a chynlluniau cyflawni'r Awdurdod bellach yn cael eu hadeiladu o amgylch y cenadaethau a'r Fargen, ac i adlewyrchu'r ffordd newydd hon o weithio.
Y 5 Cenhadaeth:
- Blynyddoedd Cynnar: Adeiladu Dyfodol Mwy Disglair
- Dysgu Gydol Oes, Uchelgais a Gwydnwch
- Llesiant drwy Arweinyddiaeth Gymunedol
- Economi Ffyniannus a Lleoedd Llewyrchus
- Cymunedau Grymus, Grym a Llwyddiant a Rennir
Drwy gydol proses y Cynulliad, clywodd trigolion gan uwch arweinwyr y Cyngor gan gynnwys y Prif Weithredwr Stephen Vickers, y Dirprwy Brif Weithredwr Luisa Munro Morris, Arweinydd y Cyngor, y Cynghorydd Steve Thomas, a Chadeirydd Craffu, y Cynghorydd Joanna Wilkins. Rhannodd sefydliadau partner lleol gan gynnwys Ymddiriedolaeth Hamdden Aneurin a Chymdeithas Sefydliadau Gwirfoddol Gwent (GAVO) hefyd sut mae eu gwaith yn cyd-fynd â'r cenadaethau a'r ethos y tu ôl i'r Fargen, ynghyd â grwpiau cymunedol sydd eisoes yn gweithio gyda'r Cyngor, gan gynnwys ar wydnwch rhag llifogydd.
Dywedodd yr Aelod Cynulliad Dinasyddion, Chris Thomas, o Lanhiledd:
“Roeddwn i eisiau bod yn rhan o’r Cynulliad Dinasyddion i weld rhagolygon yn gwella i gymunedau. Rwy’n gobeithio y bydd Bargen Blaenau Gwent yn helpu i adfywio balchder a rhagolygon cymunedol, yn gwneud defnydd o amgylchedd naturiol Gwent ac yn denu swyddi a digwyddiadau ac yn dod â rhagolygon iachach.”
Dywedodd yr Aelod Cynulliad Dinasyddion, Adam Wate, o Dredegar:
“Roeddwn i eisiau rhoi fy llais a’m profiad bywyd i yrru’r meddwl ar gyfer y Fargen orau sydd ar gael i Flaenau Gwent. Rwyf eisiau’r gorau i’r lle rwy’n byw, felly gadewch i ni wneud gwahaniaeth gyda’n gilydd. Rwy’n gobeithio y bydd y Fargen yn creu cymunedau cryfach, yn sbarduno gwelliannau yn yr ardal ac yn darparu lle hapusach a mwy cyfeillgar i fyw.”
Dywedodd Arweinydd y Cyngor, y Cynghorydd Steve Thomas:
“Diolch i’r trigolion sydd wedi rhoi o’u hamser i gymryd rhan yn y Cynulliad Dinasyddion, ac am ein helpu i gynllunio’r egwyddorion a fydd yn arwain Bargen Blaenau Gwent. Credwn y gall cydweithio dyfnach â chymunedau helpu i gyflawni newid hirdymor go iawn i Flaenau Gwent. Mae’r Fargen yn ymwneud â gwrando, dysgu a gweithio’n agosach gyda’n cymunedau, felly mae’n bwysig mai ein trigolion ni sy’n helpu i’w llunio.”
Y llynedd, daeth Blaenau Gwent a Thorfaen yn Gynghorau Marmot ar y cyd cyntaf Cymru, gan ymrwymo i roi tegwch a lles wrth wraidd gwneud penderfyniadau lleol. Mae’r dull Cynulliad Dinasyddion hefyd wedi'i weithredu yn Nhorfaen i helpu i lunio Bargen Torfaen, gan sicrhau bod cymunedau'n parhau i fod yn ganolog i'r gwaith trawsnewid ar draws y ddau gyngor.
